Narsistik Kişilik Bozukluğu

İnsan olmanın doğasında, değerli hissetmeye, sevilir bir insan olmaya dair bir arzu yatar. Narsizm, insanın kendinden ve hayatından memnuniyetiyle, mutluluk ya da mutsuzluğuyla ilişkili bir kavramdır.

İnsan olmak, beraberinde varoluşsal bir yetersizlik duygusunu da getirir. İnsan, faniliğe, sınırlara ve eksikliklere tahammül edemez; bu yüzden tümgüçlü ve sonsuz bir mutluluğa ulaşma arzusu taşır.

Freud’a göre insan, haz arayışı ve acıdan kaçma eğilimiyle hareket eder. Yani haz veren durumları deneyimlemek ister, narsistik fanteziler kurar. Bu bazen başarılı bir iş, bazen güzel biriyle birlikte olmak, bazen tatlı yemek, bazen de estetik yaptırmak olabilir. Hiç mutsuzluğa yer yokmuş gibi yetersizliğin biteceğine inanmak, narsistik bir kaçış olabilir.

Narsistik (özsevici) kişilik bozukluğu nedir?

Kişinin benliği, yaşamındaki önemli ötekiyle (anne işlevi gören kişi) travmatik deneyimler yaşadığında, ruhsal olarak bazı zorluklarla karşılaşır. Bunun sonrasında benlik, önemli ötekine muhtaçlığını yok sayma çabasına girer. Muhtaçlığını yok saymak için büyüklenmeci şekilde davranır.

Bu sayede benlik kendini çok güçlü, muhtaç ve bağımlı olmayan biri olarak sanrılar. Adeta bir Tanrıymış gibi… Kendini Tanrı olarak algılayan kişi, çevresindekilerin ona hayranlık duymasını, onu alkışlamasını bekler. Talepleri karşılanmazsa saldırganlık, değersizleştirme gibi mekanizmalar kullanabilir.

Narsistik kişilik bozukluğu olan bireyler, anne işlevi gösteren kişiyle kurdukları ilişkide sorun yaşarlar ve bununla ilgili olarak “var olmalarından ötürü değerli olmadıklarını” hissederler. Yani aslında kendilerini çok seven, beğenen değil; içsel olarak kendilerine güvenmekte, sevmekte, saygı göstermekte ciddi sorunlar yaşayan kişilerdir.

Narsistik kişilik bozukluğu belirtilerinde görülen birçok özellik de, kişinin kendine ve diğerlerine değerli olduğunu gösterme çabasıdır. Onu, başarısını, yeteneklerini görmeyen anneye ne kadar iyi olduğunu göstermek gibi de düşünülebilir.

Narsistik kişilik bozukluğu belirtileri nelerdir?

• Kendilik saygılarını temin etmek için dışarıdan hayranlık bekleme davranışı gösterirler.
• Çok fazla hayal kurarlar. Başka insanlarda hayranlık oluşturup kendilik saygılarını (özsaygı) yükseltmeye çalışırlar.
• Eleştiriye karşı toleransları azdır. “Yapıcı olmayan eleştiriler beni kızdırır” diye düşünebilirler. Ancak eleştiri doğru mu yanlış mı düşünmezler.
• Başka insanları kendi çıkarları doğrultusunda kullanabilirler. Torpil, özel muamele isterler. Örneğin, iyi not tutan biriyle arkadaş olabilirler.
• Narsistlerin empati yeteneğinin zayıf olduğu düşünülse de, aslında insanların ne hissettiğini iyi anlarlar ancak umursamazlar.
• Yoğun haset duyguları hissederler.
• Biraz daha yüksek perdeden, büyük bir iştahla konuşurlar.
• Sıradışı hobileri olur, bizi şaşırtmayı severler.

Narsistik kişilik bozukluğu olan bir kişi nasıl davranır?

Narsistik kişilik bozukluğu olan kişiler, kibirli, soğuk, cool, çekici görünürler. Özel ve üstünlük gösteren davranışlar sergilerler. Çoğu zaman başarılıdırlar da. Politikacılık, sanatçılık gibi göz önünde ve alkış alan meslekler seçebilirler.

Mükemmel görünmeye ihtiyaç duyarlar. Bu durum içsel olarak sevilebilir hissetme ihtiyacından kaynaklanır. Mükemmellik dış görünüş, meslek, tavır vb. birçok alanda kendini gösterebilir.

İnsanların hayranlığını kazanmak, alkış almak önemlidir. İyi, sevilebilir hissetmenin tek yolu hayranlık kazanmaktır. Bu olmazsa depresyon gibi ruhsal rahatsızlıklar görülebilir. Aslında çok da zor bir durumdur. Alkış sesi bittiğinde içsel kendilik sesi adeta “sevilmiyorsun” diye konuşmaya başlar ve tam da bu nedenle sürekli alkış alacak şeyler yapmak zorunda hissederler (performans zorlantısı). İstedikleri tepkiyi alamadıklarında, ilişkilerinde problemler yaşamaya başlayabilirler.

Sıradan olmak, bir şeyleri yapamamak yani yetersizlik, aşağılayıcı hissettirir. Sanki öteki, sadece çok ışıltılı bir şeyi görecek gibidir. Dolayısıyla nasıl göründükleri, insanların ne düşündüğü çok önemlidir.

Ötekiler tarafından sevilmek çok önemli olduğu için, spontan olmakta zorluk yaşayabilirler.

Kişi hayranlık kazanabileceği şekilde davranır. Ancak içsel olarak, alkışlanan kişinin öz benliği olmadığını bilir. Bu nedenle rol yapıyormuş gibi hisseder.

İlişki kurdukları kişileri, kendilerine hayran olacakları şekilde davranmaya zorlayabilirler. Bu zorlama bazen zorbalığa, yalancılığa, dolandırıcılığa dönüşebilir.

İlişki kurdukları kişilerin, kendi ihtiyaçları doğrultusunda davranmalarını beklerler. Karşılarındaki kişi bu doğrultuda davranmadığında, daha önce iyi olarak değerlendirdikleri kişiyi birden kötü olarak algılayabilirler.

Yakın ilişki kurmakta zorlanırlar. Ötekine ihtiyaç duymak, muhtaçlık ve dolayısıyla yetersizlik hissine yol açar.

Narsistik (özsevici) kişilik bozukluğu neden olur?

Psikodinamik (analitik) yaklaşıma göre narsizm, anne işleviyle ilgilidir. Anne (anne işlevi göre kişi) çocuğun hem psikolojik hem de fiziksel ihtiyaçlarını karşıladığında, çocuk kendini yeterli ve olduğu haliyle sevilebilir hisseder. Bu sayede sağlıklı narsizm gelişir.

Anne işlevi yerine getirilmediğinde narsistik patolojiler ortaya çıkabilir. Örneğin, çocuğu ne yaparsa yapsın beğenmeyen bir anne, çocuğuna olduğu haliyle sevilmediğini hissettirebilir. Bir süre sonra içsel olarak da kişi, ne yaparsa yapsın kendini yeterli görmez, beğenmez, sevmez. Başarıdan başarıya koşsa da, çok güzel olsa da, ödüller alsa da…

Kişi, anne işlevi gösteren kişiyle olumlu deneyimler yaşadığında içsel iyi kendilik güçlenir. Narsizmde, kişi içsel olarak kötü bir kendilik hisseder.

Narsistik kişilik bozukluğunun temelleri erken çocukluk döneminde oluşmaya başlar. Anne işlevi gören kişi sevmekte ve sınır koymakta zorlanan, soğuk bir annedir. Fiziksel ihtiyaçları karşılasa da duygusal ve psikolojik ihtiyaçları karşılamakta sorunlar yaşar.

Dışarıdan bakıldığında yedirmiş, giydirmiş, dershanelere göndermiş biri olabilir. Ancak aferin demeyen, ancak sınıf birincisi olunca mutlu olan biri olabilir. Anne işlevi gösteren kişi, duygusal ve psikolojik ihtiyaçları ihmal ettiğinde, çocuk kendini ancak hayranlık uyandıracak bir şeyler yaptığında yani özel olduğunda sevilebilir hisseder.

Narsistik kişilik bozukluğu nasıl gelişir?

Narsistik kişilik bozukluğu kendilik saygısı (özsaygı, benlik saygısı) ile ilişkilidir. Kendilik saygısı 2 yoldan kazanılır:

• Bebek, annesinin kendisini idare etmediğini, dünyanın kendi etrafında dönmediğini anladığı zaman, onun yerine defansif bir büyüklenmecilik geliştirir. Örneğin; iki legoyu üst üste koyar ve annesine gösterir. Burada çocuğun ihtiyacı olan şey, büyüklenmeci ihtiyaçlarının aynalanmasıdır. Eğer anne tekrarcı şekilde “Burayı şöyle yaparsan daha iyi olur, şu eksik” gibi bir yaklaşımda bulunursa, çocuğun kendilik saygısı düşer. Çocuk, kendine güven duyamaz.
• Çocuk kendi zayıflığını, düşük kendilik saygısını (özsaygı) ebeveynlerinin gücünü kullanarak giderir. Örneğin “Benim babam çok zeki, çok güçlü” gibi cümleler kurar. Çocuk, idealize ettiği ebeveynle özdeşim kurarak kendilik saygısını artırır. Bu kısımda sorun yaşayan bir çocuk, ilerleyen dönemlerde birilerini idealize ederek kendilik saygısını artırmaya çalışabilir. Örneğin ünlü, karizmatik, güçlü insanların yanında olmaya ihtiyaç duyabilir.

Yukarıda bahsettiğim birinci yolda sorun yaşayan kişiler, terapideyken yaptıklarını anlatıp terapistin beğenisini kazanmayı bekleyebilir. İkinci yolda sorun yaşayan kişiler ise terapisti idealize edebilir. Yani aslında geçmişte tekrarlanan ilişki örüntüsü, terapi de kendini gösterir. Psikoterapi sürecinde bu yapılar üzerine derinlemesine bir çalışma yürütülür.

Sağlıklı narsizm nedir?

Kişi, içsel kendiliğine yönelik sevgi, güven, memnuniyet, şükran gibi duygular hissettiğinde sağlıklı narsizmden bahsederiz. İnsan narsistik olarak dengede hissettiğinde, hayattaki yetersizliklere karşı esneklik kazanır, içsel olarak huzurlu olur.

Narsistik kişilik bozukluğu tedavi edilebilir mi?

Narsizm tedavi edildiğinde, kişi adeta kendisinin Tanrı değil insan olduğunu hisseder. Yani yetersizlikleri olacağını, öleceğini, bazı şeyleri beceremeyeceğini ve sevilmek için çok özel olması gerekmediğini. Çünkü aslında dünyadaki tüm canlılar özeldir. Ağaçlar da, hayvanlar da… Sınırlılıklarımıza rağmen imkanlarımızla hayaller kurabiliriz.

Narsistik kişilik bozukluğu tedavi edildiğinde kişi, ilişkilerinde “en çok sevilme, biricik olma” arzusunu daha az hisseder. İnsan sevilmek ister ancak seven kişi, aslında başkalarını da sevecektir. Başka hobileri, başka mutlu olduğu kişiler, başka bir hayatı da olacaktır.

Narsistik kişilik bozukluğu psikoterapi yöntemiyle tedavi edilebilir. Psikoterapi uzun soluklu bir süreçtir. Terapi aslında motivasyon konuşmalarının yapıldığı, olumlu düşünülen, iyi tarafından bakılan bir yer gibi düşünülse de aslında öyle değildir.

Terapi görüşmelerinde yetersizliklere, nahoş duygulara temas edilir. Narsistik kişilik bozukluğuna sahip bir birey, derinlerde hissettiği yetersizlik duygusuna temas edildiğinde, içsel olarak yoğun bir zorlanma yaşayabilir. Bu noktada iyileşme halini belirleyecek önemli bir faktör, terapiye düzenli devam etmektir. Zorluklar, dirençler üzerinde çalışmak bazen kişiye zor gelse de, uzun vadede iyileşme hali böyle sağlanacaktır.

Narsistik kişilik bozukluğu tedavisinde hangi yöntemler kullanılır?

Narsistik kişilik bozukluğu tedavisi için psikoterapi yöntemi kullanılmaktadır.

Ankara’da narsistik kişilik bozukluğu tedavisi için psikolog desteği alabilir miyim?

Evet, Ankara’da narsistik kişilik bozukluğu tedavisi için uzman psikolog desteği alınmaktadır. Detaylı bilgi almak için Ankara Çankaya’da bulunan ofisimizi ziyaret edebilir veya bizi arayabilirsiniz.

Bir psikolog olarak narsist kişilik tedavisinde hangi yöntemleri kullanıyorsunuz?

Narsistik kişilik bozukluğunun tedavisinde kullanılan en etkili yöntem psikoterapidir. Narsist kişilik tedavisinde psikoterapi yaklaşımlarından biri olan dinamik (analitik) psikoterapi yapmaktayım.

Narsistik (özsevici) kişilik bozukluğu yaşayan yakınınıza nasıl destek olabilirsiniz?

Narsistik kişilik bozukluğu olan bir kişiye verilebilecek en önemli destek, onu psikoterapi sürecine yönlendirmek ve tedaviye başlaması konusunda teşvik edici bir yaklaşım sergilemektir.

Narsistik kişilik bozukluğu olan biri terapiye gider mi?

Narsistik kişilik bozukluğu olan kişiler, ilişkilerinde problemler yaşama, “her şeyleri” olsa bile tatmin hissetmeme, yeterli değeri göremediğini düşünme vb. birçok nedenle terapiye başvurabilmektedir.

Ankara’da narsistik kişilik bozukluğu tedavi ücretleri ne kadar?

Ankara’da narsistik kişilik bozukluğu tedavi ücretini, tedaviyi uygulayacak olan klinik psikolog belirler. Seans ücretleri yaklaşık olarak 2500-3500 TL arasında değişiklik gösterebilir.

Narsistik kişilik bozukluğu tedavisi ne kadar sürer?

Narsistik kişilik bozukluğu tedavi süresi en az 1 yıl olmak üzere, birçok faktöre bağlı olarak değişiklik göstermektedir.

Narsistik kişilik bozukluğu ile diğer kişilik bozuklukları arasındaki fark nedir?

Her kişilik bozukluğunun belli özellikleri vardır. Bazı özellikler kişide bulunuyor diye bu onda kişilik bozukluğu olduğu anlamına gelmez. Görülen özellikler belirgin olduğunda ve istikrarlı bir şekilde kişi bu özellikleri gösterdiğinde, kişilik bozukluğundan söz edilebilir.