Obsesif Kompulsif Bozukluk OKB Tedavisi Ankara

Obsesif kompülsif bozukluk, obsesyon ve kompülsiyonlar nedeniyle kişiyi ciddi sıkıntıya sokan, kişinin zamanını boşa harcamasını sağlayan ve sosyal, mesleki ve diğer birçok alandaki işlevselliğinde bozulmalara yol açan bir hastalıktır.

Obsesif Kompülsif Bozukluk OKB nedir?

Obsesyon (saplantı), kişinin kontrol edemediği şekilde aklına zorla gelen (irade dışı) düşünce ve görüntülerdir. Bu düşünce ve görüntüler kişiye ciddi sıkıntı yaratır. Birine zarar verme, emin olamama, abdest alırken Tanrı’ya küfretme düşünceleri vb. obsesyon örnekleridir.

Kompülsiyonlar (zorlantı), obsesyonların yarattığı sıkıntıyı azaltmak için istenç dışı yapılan davranışlardır. Bu davranışlar çok katıdır ve genellikle ritüel şeklinde olur. İlk başlarda obsesyonların yarattığı sıkıntıyı kovmak için başlar, sonraları bu durum denetlenemez bir hal alır.

Zorlantılar bazen gözlenebilen bir davranış, bazen de zihinsel bir davranış şeklinde olabilir. “Tövbe tövbe olmaz inşallah” demek, “her şey yoluna girecek”, “bir şey olmayacak” gibi telkinlerde bulunmak zihinsel kompülsiyon örnekleridir.

Abdest alırken akla gelen Tanrı’ya küfretme düşünceleri bir obsesyon, tekrar tekrar abdest alması davranışı ise kompülsiyondur. Camdan hırsız girmesi düşünceleri obsesyon, defalarca camı kontrol etme davranışı ise kompülsiyondur.

Obsesif Kompülsif Bozuklukla İlişkili Bozukluklar Nelerdir?

Obsesif kompülsif bozuklukla ilişkili bozukluklar aşağıda sıralanmıştır:

• Beden dismorfik hastalığı
• Kompülsif biriktirme
• Trikotillomani
• Deri yolma
• Madde ilaç kullanımına bağlı OK ve ilişkili hastalık
• Genel tıbbi duruma bağlı OK ve ilişkili hastalık
• Belirlenmemiş OK ve ilişkili hastalık

OKB’nin Belirtileri Nelerdir?

Obsesif kompülsif bozukluğun belirtileri aşağıda sıralanmıştır:

• Genel görünüm: Aşırı düzenli, titiz bir görünümleri vardır. Aşırı yıkamaya bağlı olarak ellerde yaralar görülebilir.
• Konuşma ve ilişki kurma: Genellikle sözcükleri seçerek, denetleyerek konuşurlar. Ayrıntılara çok yer verirler.
• Duygulanım: Obsesyon ve kompülsiyonlar nedeniyle kişi kaygılıdır.
• Bilişsel yetiler: Yineleyen obsesyonlar nedeniyle dikkatleri dağılmış, verimleri düşmüş olabilir. Yapılan araştırmalara göre OKB hastalarının sözel belleklerinde bozulmalar gözlenmiştir.
• Düşünce süreci ve içeriği: Çok ayrıntıcı düşünceler vardır. Kişi, saçma olduğunu bilse bile istenmeyen düşüncelerini bir türlü engelleyemez. Ambivalan düşünceler mevcuttur (kuralına göre yaptım mı yapmadım mı gibi).
• İçgörü: Bazı hastalar obsesyon ve kompülsiyonların saçma olduğunu bilir ama kontrol edemez, içgörü yüksektir. Bazı hastalar ise saplantıları saçma bulmayabilir.
• Davranış: Kişi, günün büyük bir kısmını kompülsif davranışlara ayırıyor olabilir.
• Bedensel ve fizyolojik belirtiler: Çok fazla el yıkayan hastaların ellerinde yaralar görülebilir.

OKB’nin Türleri Nelerdir?

Obsesif kompülsif bozukluğun türleri aşağıda sıralanmıştır:

• Kirlenme/bulaşma obsesyonları: Kir ve mikrop, beden sıvıları (idrar, dışkı, tükürük, sperm vb.), kimyasallar (böcek ilacı, çamaşır suyu vb.), çevresel atıklar (radyasyon, küf vb.), hayvanlar, yapışkan ve yağlı maddeler (yağ, yapıştırıcı vb.)
• Zarar verme obsesyonları: Kazayla zarar verme (ocağı açık bırakma ve yangın çıkması, camı açık bırakma ve hırsız girmesi, yere yağ dökme ve birinin düşmesi gibi), kasıtlı zarar verme (kendine ya da bir başkasına zarar verme düşünceleri) ve zihinden geçen şiddet imgeleri (ceset, mezarlık vb.)
• Cinsel obsesyonlar: Cinsel yönelim obsesyonları, sapkın düşünceler, ensest içerikli obsesyonlar, bekaretle ilgili obsesyonlar, şiddet içerikli cinsel düşünceler
• Dini ve ahlaki obsesyonlar: Allah’a ve/veya dine küfür düşünceleri, günah işlemekle ilgili obsesyonlar, ibadette hata yapma düşünceleri, kafir olma korkusu vb.
• Simetri ve kesinlik obsesyonları: Eşyaları simetrik durması, eşitleme ihtiyacı, tabaktaki yiyeceklerin birbirine değmemesi vb.
• Yıkama ve temizleme kompülsiyonları
• Kontrol etme kompülsiyonları
• Tekrar etme kompülsiyonları: Aynı şeyleri tekrar tekrar söyleme, tekrar tekrar oturup kalkma vb.
• Sayı sayma gibi zihinsel ritüeller: Adımları, nesneleri sayma vb.
• Düzeltme, simetrimoni kompülsiyonları: Raporun doğruluğundan emin olana kadar tekrar tekrar yazma vb.
• Biriktirme kompülsiyonları

Obsesif-Kompülsif Bozukluk (OKB) Neden Oluşur?

Obsesif kompülsif bozukluğa neden olabilecek etkenler aşağıda sıralanmıştır:

• Biyolojik etkenler: Nörokimyasal araştırmalara göre serotonin ve dopamin dizgelerinin OKB hastalığında rolü olduğu saptanmıştır. Bazı beyin görüntüleme çalışmaları, OKB hastalarında orbitofrontal korteks ve kaudat çekirdeğin başında etkinlik artışı olduğunu göstermiştir. Ailesinde OKB hastalığı bulunan kişilerde, bu hastalığın görülme olasılığı daha yüksektir.
• Psikolojik etkenler: Psikanalitik (Psikodinamik) kurama göre obsesif kompülsif kişilik; titizlik, inatçılık, kararsızlık, cimrilik gibi anal dönemde saplanma belirtileri gösterir. Bu dönemdeki saplanma, ambivalan (iki değerlilik) duyguların artmasına neden olmaktadır. Kişi, bir eylemi yapmak ve yapmamak arasında kalır. Obsesif kompülsif kişiliklerde adeta karşıt dürtüler benliği sıkıştırır.

Davranışçı görüşe göre obsesyonlar ve kompülsiyonlar örnek alınmış yanlış davranışlardır. Obsesyonlar, klasik koşullanma yoluyla öğrenilir. Kaygı yaratan obsesyonların etkisini azaltmak için girişilen ritüeller, edimsel koşullanma yoluyla sürer.

Erik Erikson’un gelişim evrelerinden “Özerklik Karşısında Utanç ve Şüphe” dönemi, anal döneme denk gelir. Bu dönemde çocuk, kendi ihtiyaçlarını kontrol edebilme becerisi geliştirmeye başlar. Ancak aşırı baskıcı, korkutucu ve cezalandırıcı bir tuvalet eğitimi, ilerleyen süreçte bireyin şüpheci bir kişilik geliştirmesiyle ilişkilendirilebilir.

• Çevresel etkenler: Özellikle çocukluk çağlarında aşırı titiz, kuralcı eğitim veren toplumlarda, düzenli, disiplinci kişilik yapıları gelişir. Baskıcı, kuralcı ebeveyn tutumları, çocukluk travmaları, stresli yaşam olayları (ölüm, iş kaybı vb.) da OKB’ye neden olan etkenlerdendir.

Obsesif-Kompülsif Bozukluk (OKB) Tedavisi Nasıl Yapılır?

Çoğu kişide obsesif düşünceler ve kompülsif davranışlar vardır. Aile hayatı, sosyal hayat ve iş hayatı işlevselliği ölçtüğümüz alanlardır. Bu üç alanda ciddi bozulmalar varsa OKB’den bahsedebiliriz. Obsesyonlar ve kompülsiyonlar çok otomatiklerdir ve çoğu zaman farkında olmadan yapılırlar. Tedavi planlaması, kişinin obsesyonlarının ve kompülsiyonlarının farkına varmasına üzerine yapılır.

Kişinin obsesif düşüncelerle ne kadar zamandır uğraştığı çok önemlidir. Çok erken dönemlerde başlayan bu düşünceler, obsesif kompülsif kişilik yapısından kaynaklanabilir. OKB’si olan kişide eşzamanlı olarak obsesif kompülsif kişilik yapısı varsa, bu durum hastalığın daha ağır seyrettiğini gösterir.

İlerleyen seanslarda hastanın içgörüsüyle ilgili derinlemesine bir çalışma yapılır. İçgörüsü iyi kişiler, bu düşünce ve davranışların saçma olduğunu bilirler. Ancak yine de engel olamazlar. İçgörüsü kötü olan danışanlar, bu düşünce ve davranışların saçma olduğunu düşünür ancak emin olamazlar. İçgörüsü olmayan danışanlar, kompülsif davranışları yapmadıkları taktirde felaket olacağından emindirler. Danışanın içgörü düzeyine göre tedavi seçenekleri değişir.

OKB hastalarında mükemmeliyetçilik, her şeyi planlı yapma, aşırı planlama, planın bozulmasına tolerans gösterememe, huzursuzluk, ya hep ya hiç anlayışı (ya mükemmel ya da hiç), yeterince iyi değilim görüşü, ne kadar çalışırsam çalışayım asla istediğim gibi olmayacak düşünceleri, saçların sımsıkı toplama, giyimin jilet gibi olması, kusursuz giyim, çoğu şeyin tertemiz olması gibi özellikler bulunur. Bu özelliklerle ve nedenleriyle ilgili çalışmalar yapılır.

Obsesif düşünceler ve kompülsif davranışların arkasında yatan bilinçdışı nedenler araştırılır. Bastırılmış duygular ve bunların davranışa yansımasıyla ilgili bir tedavi planı oluşturulur. Katı süperego (ahlaki kurallar, vicdan) ve id (dürtüler, arzular) arasındaki çatışma incelenir.

Saplantılı kişiliğin temel sorunu birbirine karşıt dürtülerin varlığıdır. Bunun sonucunda kişi, birbirine karşıt düşünceler arasında seçim yapmakta zorlanır. Kişi bu arzularının, dürtülerinin farkına varmaya başladıkça, semptomlarında azalmalar başlar.

Psikologlar OKB’ye Nasıl Yardımcı Olabilir?

Klinik psikologlar OKB hastalığı tedavisinde psikodinamik psikoterapi, bilişsel davranışçı terapi gibi psikoterapi yaklaşımları kullanmaktadır. Ayrıca psikoeğitim, mindfulness uygulamaları da yapılabilir.

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) OKB ile Nasıl Çalışır?

Bilişsel davranışçı terapi yaklaşımına göre OKB tedavisinde bilişsel yaklaşım ve maruz bırakarak tepki önleme (ERP) teknikleri kullanılır.

Bilişsel yaklaşıma göre OKB hastaları, güvenli durumlarda yüksek tehlike algılar ve bu durumlar sonrasında bir felaket olacağını düşünür. Durumların güvenli oluşuna dair sürekli bir endişe halinde oldukları için emin olma arzusu duyar ve ritüeller yapmaya başlarlar.

Tehlikeyi (korkulan felaketi) önlemek için ritüeller tekrarlanır. “Abartılı sorumluluk alanı, düşüncelere aşırı önem yükleme, düşünceleri kontrol etmeye verilen önem, tehdit olasılığını abartma, belirsizliğe tahammülsüzlük, mükemmeliyetçilik” gibi inanç alanları çalışılır.

Üstüne gitme ve tepki engellemeyle kişi, obsesyonları tetikleyen uyaranlarla karşı karşıya kaldığında ritüelleri durdurmaya başlar. Ritüellerin ve kompülsiyonların azalması sonrasında kişinin olumsuz duyguları da azalır. Obsesyonların yarattığı kaygı, sıkıntı gibi duygular tolere edilebilmeye başlar.

Obsesyonların normal düşünceler olduğuyla ilgili egzersizler yapılır. Obsesyonlara atfedilen önem azaltılır. Zihinsel kontrol sonlandırılır. Temel inançlar üzerine çalışmalar yapılır. Bilişsel yeniden yapılandırma yapılır.

Obsesif-Kompülsif Bozukluk (OKB) Tedavisinde İlaçsız Yöntemler Var mı?

Obsesif kompulsif bozukluk tedavisinde ilaçsız yöntemler uygulanmaktadır. Psikoterapi, OKB tedavisinde sık kullanılan etkili bir tedavi yöntemidir.

Maruz Bırakma ve Tepki Önleme/Ritüel Engelleme Terapisi (ERP) OKB’de Nasıl Uygulanır?

Tedavi değerlendirmeyle başlar. Bu aşamada obsesyonlar ve kompülsiyonlar belirlenir. Hastanın obsesyonlar nedeniyle kaçındığı davranışlar fark edilir. Sorunun ne zaman, hangi durumlarda, nasıl ortaya çıktığı anlaşılır. Sıkıntılı durumlarda kişinin bedeninde ne hissettiği üzerine düşünülür. Ritüeller gerçekleşmediğinde korkulan olası sonuçlar belirlenir.

Obsesyonları belirlemek çok önemlidir. Üstüne gitme (maruz bırakma) egzersizlerinin yapılabilmesi için kaygı, korku veren nesnelerin belirlenmesi gerekir.

Korkulan senaryonun sonuçları değerlendirilir. Çoğu danışan ritüeller gerçekleştirilmediğinde bir felaket olacağından korkar (elimi 5 kez yıkamazsam kanser olurum gibi). Bazı danışanlar ise ritüelleri gerçekleştirmediğinde bir felaket olmayacağını düşünür ama o sıkıntıyla baş edemediği için yine de kompülsif davranışlar yapar. Obsesyonların verdiği sıkıntıyla baş edemeyeceklerini, düşüp bayılacaklarını, kontrollerini kaybedeceklerini düşünürler.

Obsesyonların verdiği sıkıntı değerlendirilir. Şiddeti puanlanır. Böylece hangi obsesyonun ne kadar sıkıntı verdiği netleşmiş olur. Obsesyonun şiddeti ne kadar büyükse, kompülsif davranış o kadar sık tekrarlanacaktır.

Maruz bırakma uygulamalarına başlamadan önce hastaya OKB ve tedavi planı hakkında psikoeğitim verilir. Sonrasında ritüeller, kaçınılan durumlarla ilgili bir kaygı hiyerarşisi hazırlanır. Hiyerarşide her kaygı yaratan duruma bir puan verilir. Üstüne gitme (maruz bırakma-ERP) egzersizleri planlanır. “Kontrollü bir şekilde” önce seans sırasında, daha sonra seans dışında olmak üzere uygulamalara başlanır.

Ankara’da maruz bırakma terapisi için mutlaka bir uzmandan yardım alınmalıdır.

Ankara’da OKB Tedavisi Nereden Alınır?

Ankara’da OKB tedavisi için danışmanlık merkezleri, sağlık kuruluşları, hastaneler, özel muayenehaneler bulunmaktadır.

Ankara’da OKB Terapisi İçin Güvenilir Psikologlar Kimlerdir?

Ankara’da OKB tedavisi için klinik psikolog seçerken, seçilen uzamanın çalışma alanları, uyguladığı terapi yöntemi dikkate alınmalıdır.

Ankara’da OKB Danışmanlık Hizmetlerinin Ücretleri Nedir?

Ankara’da OKB danışmanlık hizmetini uygulayacak klinik psikoloğun taktir ettiği seans ücretleri belirleyici olur.

Ankara’da Online OKB Terapisi Mümkün mü?

Ankara’da klinik psikologlar online ve yüz yüze terapiler yapmaktadır. Online terapi seanslarıyla şehir dışında veya yurt dışında olan hastalarla görüşmeler yapılabilir. Ayrıca hastanın işlevselliğinin çok bozulduğu, evden çıkmasının mümkün olmadığı durumlarda online terapiler işlevsel olmaktadır.

OKB Terapisi Kalıcı Sonuç Verir mi?

OKB tedavisinde uygulanan yöntemler, genellikle hastaların iyileşmesini sağlar. Ancak, kesin ve kalıcı bir iyileşmeden bahsetmek zordur. İyileşme, hastanın hastalığı nasıl algıladığı, tedavi planına ne kadar uyduğu ve psikososyal desteklerin varlığına bağlı olarak tam ya da kısmi düzeyde olabilir.

OKB Tedavisi Sırasında Terapi Seanslarında Neler Yapılır?

OKB tedavisi sırasında terapi seanslarında hasta değerlendirilir. OKB hastalığıyla ilgili hastaya psikoeğitim verilir. Yapılan değerlendirmelere göre bir tedavi protokolü belirlenir. Nüks önleme planlarıyla hastalığın tekrarlama riski en aza indirgenir.

OKB’nin Tedavi Edilmediği Durumlarda Ne Gibi Sorunlar Yaşanabilir?

Obsesif kompülsif bozukluk, inatçı bir hastalıktır. Tedavi edilmediğinde dönemsel alevlenmeler görülebilir. Belirtiler arttıkça, hastanın hayatında kısıtlamalar olur. Örneğin kedilerden mikrop kapıp öleceği obsesyonuna sahip bir kişi, sokağa çıkamaz olabilir; bıçakla zarar verme obsesyonları olan bir kişi, evde bıçak bulunduramayabilir.

OKB hastalığı sonrasında kişinin verimi düşer. Hastanın çevresindeki kişiler, hastanın davranışlarından rahatsız olabilir. Bunun sonucunda hasta sosyal ilişkilerinde problemler yaşayabilir. Hastalığın ilerlemesi sonrasında depresyon gibi hastalıklar OKB’ye eşlik edebilir. Obsesyonlar ve kompülsiyonlar arttıkça kişi, günlük işlerini yerine getirememeye başlar.

Psikolojik Destek Almak İçin Hangi Aşamada Yardım İstenmeli?

Bazı hastalar belirtiler hafif olduğu için bir uzamana gitmezler. Bazı kişiler, hastalığını gizler, kimseye demezler. Bazıları da yıllarca bu hastalıkla yaşamışlardır. Hastalık, kişi tarafından tanımlanmadıkça, bir yakınma olarak uzamana gidilmedikçe tespit edilmesi çok zordur. OKB, sinsi ve yavaş başlayan, inatçı bir hastalıktır. Hastalığın erken döneminde bir uzmandan destek alınmazsa hastalık daha süreğenleşebilir ve OKB’ye panik, depresyon gibi başka rahatsızlıklar da eşlik edebilir.

Dolayısıyla kişi, obsesyon ve kompülsiyonların varlığından rahatsız olmaya başladıysa bir uzmana başvurmalıdır.

OKB ile Başa Çıkmak İçin Bireysel Yöntemler Nelerdir?

Obsesyonlar, kişi istemese bile akla gelen ısrarcı düşüncelerdir. Bu düşünceleri kovamamak bir başarısızlık değildir. Genellikle hastalar, obsesif düşünceleri kovmaya çalışmış ancak başarılı olamamış, sonrasında bir uzmana başvurmuşlardır. Böyle bir durumda kişi kendini eleştirmemeli, bir uzmandan yardım almalıdır.

Gevşeme egzersizleri, meditasyon gibi uygulamalar stres belirtilerinin azalmasına yardımcı olabilir ancak kalıcı bir çözüm değildir. Kişinin ilk yapması gereken şey obsesif düşünceleri ve kompülsif davranışları kabul etmektedir.

Psikologlar OKB’ye Bakar mı?

Klinik Psikologlar OKB tedavisinde en etkili tedavi yöntemlerinden biri olan psikoterapi uygulamaları yapmaktadır.

Takıntılar İçin Psikolog mu Psikiyatri mi?

Psikologlar ve psikiyatristler iş birliği içinde çalışır. Zaman zaman psikologlar psikiyatristlere, zaman zaman da psikiyatristler psikologlara danışan yönlendirir. Bazı durumlarda ise eşzamanlı ilerlenir. Hastanın içgörüsünün iyi olduğu, hastalığın işlevselliği ciddi şekilde bozmadığı, hastalığın ağır seyretmediği durumlarda psikoterapi etkili bir seçenektir.

İçgörünün görece daha az olduğu, hastalığın ağır seyrettiği, kişinin günlük işlevlerini yerine getirmekte zorlandığı durumlarda psikoterapiyle eşzamanlı olarak ilaç tedavisine de başlanır.

OKB Psikolojik Danışmanlığı ve Terapi Ücretleri

Ankara’da OKB tedavisini uygulayacak klinik psikoloğun taktir ettiği seans ücretleri belirleyici olur. Detaylı bilgi almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Kaynakça

• Öztürk, O. (1983). Ruh sağlığı ve hastalıkları. Türkiye Sinir ve Ruh Sağlığı Derneği yayını.
• Kring, A. M., Johnson, S. L., Davison, G., & Neale, J. (2015). Anormal psikolojisi. M. Şahin (çev.), Ankara: Nobel Akademi.
• American Psychiatric Association (APA). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5). 5th Ed. Washington: American Psychiatric Association, 2013.
• World Health Organization. (1992). ICD-11