Okul öncesi dönemde mülkiyet duygusu tam olarak gelişmediği için çocuklar, başka birine ait bir eşyayı izinsiz olarak almanın kötü bir davranış olduğunu anlamakta güçlük çekebilir. Çocuklarda izinsiz eşya alma davranışı değerlendirilirken yaş, gelişim düzeyi, davranışın tekrarlayıp tekrarlamadığı ve ortaya çıktığı koşullar birlikte ele alınmalıdır. Bu davranış tek başına psikolojik bir bozukluk olduğu anlamına gelmez.

Çocuklarda çalma/hırsızlık davranışının nedenleri nelerdir?

Aşağıda çalma/hırsızlık davranışının bazı nedenleri sıralanmıştır:

  • Hatalı anne-baba tutumları: Aşırı disiplinli veya kıyaslamacı tutumlar, paraya aşırı düşkünlük veya cimrilik, maddi cezalar verme, çocuğun gereksinimlerinin giderilmemesi, önceki çalma davranışının pekiştirilmesi
  • Değersizlik duygusu ve özgüven eksikliği: Çocuğun kendini değersiz hissetmesi bu davranışı destekler. Kendini yetersiz hisseden çocuk değerli gördüğü eşyaları çalarak kendini değerli kılmaya çalışır. Yetersizlik duyguları taşıyan çocuğun anne-babasının aşırı koruyucu tutumu ve çocuğu sürekli kontrol etmeye çalışır tavırları çocuğun bu duygularını pekiştirir. Böylece, kendisine güvenilmediğini düşünen çocuk giderek özgüvenini kaybetmeye başlar.
  • Kıskançlık ve rekabet duyguları: Kardeşlerini veya başka çocukları kıskanan çocuklar yaşadıkları rekabet duygusunu bastırabilmek için çalma davranışı gösterebilirler. Bu nedenle uyum bozukluğu geliştiren çocuklarda çalmak, kıskanılan veya rekabet edilen kişiden öç almak anlamına gelmektedir.
  • Sevgisizlik ve ilgisizlik: Fiziksel ve maddi ihtiyaçların giderilmemesi gibi, manevi ihtiyaçların giderilmemesi de soruna neden olabilmektedir. Çocuk, başkalarına ait eşyaları çalarak elde edemediği sevgi açığını gidermeye çalışır. Bu sebeple kimsesiz çocuklarda, sokak çocuklarında ve aileleri tarafından dışlanmış çocuklarda çalma davranışının görülme sıklığı fazladır.

Çalma davranışı gösteren çocuklara yaklaşımda dikkat edilmesi gerekenler nelerdir?

Aşağıda çalma davranışı gösteren çocuklara yaklaşımda dikkat edilmesi gereken bazı konular sıralanmıştır:

  • Yargılayıcı ve suçlayıcı tutumlardan uzak durulmalıdır. Çocuk öncelikle dinlenmeli ve bu davranışın altında yatan sebepler üzerine aile düşünmelidir.
  • Aşağılayıcı, küçük düşürücü ve ayıplayıcı tavır sergilenmemelidir. Bu tarz davranışlar, çalma davranışını daha da artırabilir. Bunun yerine çocuk anlaşılmaya çalışılmalıdır.
  • Çocuğu deşifre etmemek gerekir. Polis sorgusu yapılmamalıdır.
  • Gurur kırıcı davranışlar sergilenmemelidir.
  • Şiddete başvurmamak gerekir. Hiçbir davranış problemin şiddete başvurulamayacağı gibi..
  • Çocuğa ruhsal olarak ihtiyacı olan sevgiyi, ilgiyi ve güveni içtenlikle vermek gerekir. Çocuklarla vakit geçirmek sadece onlara bakmaktan ibaret değildir. Onlardan öğreneceğimiz birçok şey vardır ve beraber vakit geçirmek oldukça eğlenceli olabilir. Aileler mutlaka çocuklarına hem ruhsal hem de fiziksel olarak temas etmelidir.
  • Çocuğa duygularını, sıkıntılarını ve tepkilerini açıkça ifade edebilmeleri için uygun bir alan açılmalıdır.

Terapide çocuğun hırsızlık yapmasını nasıl önlemek için nasıl bir yol izlenir?

Aşağıda çocuğun çalma davranışıyla ilgili terapide yapılan bazı egzersizler sıralanmıştır:

  • Çocuğun mülkiyet kavramını öğrenmesiyle ilgili egzersizler yapılır. Mülkiyetin ve özel alanların ne olduğuna, sınırlara ve sınırlılıklara dair oyunlar oynanır.
  • Eğer çalma davranışının altında çocuğun maddi ihtiyaçları yatıyorsa, çocuğun maddi ihtiyaçlarının karşılanması gerektiğine dair aileyle iş birliği yapılır.
  • Aileye psikoeğitim verilir. Aile, çocuklarının habersiz alma davranışlarını görmezden gelmemeleri hakkında bilgilendirilir.
  • Psikolojik destek sürecinde çocuğun davranışının altında yatan etkenler değerlendirilir. Çocuğun yaşına ve ihtiyaçlarına uygun yöntemlerle sınırları öğrenmesi, duygularını ifade etmesi ve başkalarının haklarına saygı geliştirmesi desteklenir. Aileye de ev ortamında uygulanabilecek yaklaşımlar konusunda rehberlik edilir. Psikolog, aileye nasıl doğru model olacaklarıyla ilgili danışmanlık verebilir.
  • Çocuk terapilerinde çocukla konuşulur, çocuğun ne anlattığı dinlenir. Bazen bir oyunla bazen bir çizimle anlatabilirler. Ancak çocuk ve davranış probleminin nedeni anlaşıldıktan sonra bir çözüm bulmak mümkün olacaktır.

Çocuklarda Çalma Davranışı İçin Ne Zaman Psikolojik Destek Alınmalı?

Çocukların başkalarına ait eşyaları izinsiz alması her zaman psikolojik bir soruna işaret etmez. Ancak davranışın sık tekrarlanması, yapılan açıklamalara rağmen devam etmesi veya çocuğun aile, okul ve arkadaş ilişkilerini olumsuz etkilemesi durumunda bir çocuk psikoloğundan destek almak faydalı olabilir.

Özellikle çalma davranışına yoğun öfke, kaygı, saldırganlık, içe kapanma veya başka davranış sorunları eşlik ediyorsa çocuğun duygusal ihtiyaçlarının değerlendirilmesi önemlidir. Psikolojik destek sürecinde amaç çocuğu suçlamak değil, davranışın nedenlerini anlamak ve daha sağlıklı davranışlar geliştirmesine yardımcı olmaktır.

Çocuklarda Çalma Davranışı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Çocuklarda Çalma Davranışı Kleptomani midir?

Hayır. Çocuklarda görülen her çalma davranışı kleptomani olarak değerlendirilmez. Kleptomani, kişinin ihtiyaç duymadığı veya maddi değeri için istemediği nesneleri çalma dürtüsüne karşı koymakta zorlandığı, belirli tanı ölçütleri bulunan bir dürtü kontrol bozukluğudur. Çocuklarda izinsiz eşya alma davranışı ise gelişimsel özellikler, duygusal ihtiyaçlar veya farklı çevresel etkenlerle ilişkili olabilir.

Çocuğum Sürekli Başkalarının Eşyalarını Alıyor, Ne Yapmalıyım?

Öncelikle çocuğu suçlamadan ve utandırmadan davranışın nedenini anlamaya çalışmak gerekir. Başkalarının eşyalarını izinsiz almanın neden doğru olmadığı yaşına uygun bir dille açıklanmalı, alınan eşyanın geri verilmesi veya durumun telafi edilmesi konusunda çocuğa rehberlik edilmelidir. Davranış tekrarlıyorsa ve aile içinde uygulanan yaklaşımlara rağmen devam ediyorsa bir çocuk psikoloğuna başvurulabilir.

Çocuklarda Çalma Davranışı Yaş İlerledikçe Kendiliğinden Geçer mi?

Küçük yaşlarda mülkiyet kavramının henüz tam gelişmemesi nedeniyle görülen izinsiz eşya alma davranışları, çocuk büyüdükçe ve uygun rehberlik sağlandıkça azalabilir. Ancak davranış sürekli tekrarlanıyorsa veya başka duygusal ve davranışsal güçlüklerle birlikte görülüyorsa profesyonel değerlendirme gerekebilir.